दही बुत्ती (Curd Rice)

मी लहान असताना आमचे कराड-कोल्हापूर-पुणे असे सारखे जाणे होत असे. त्याकाळात आजच्यासारखी चांगली हॉटेल्स वगैरे नसल्याने आणि प्रत्येकवेळी हॉटेलमधे जाणे शक्य नसल्याने मग जाताना चपात्या, बटाट्याची काचर्याची भाजी आणि दही बुत्ती हा डबा आज्जी, मम्मी नेहेमी करुन नेत. सोबत एका बाटलीमधे थोड्या दुधाला ताजे विरजण लावून आणि एका थर्मासमधे दूध. त्यामुळे गेल्या गेल्या दूध दही आणायला बाजारात पळायला लागत नसे. त्यातलीची ही दहीबुत्ती मधे मधीतरी आज्जीची खूप आठवण झाली तेव्हा केलेली -

Curd Rice

२ कप शिजवलेला भात
२ कप दही
चवीप्रमाणे मीठ
१/२ टीस्पून मिरीपूड (चवीप्रमाणे कमी जास्त करावी)
१ टेबलस्पून लसूण पेस्ट
१/४ कप चिरलेली कोथिंबीर


कृती - शिजवलेला भात पूर्णपणे थंड करुन त्यात एक कप दही, मीठ, लसूण पेस्ट, मिरीपूड घालुन नीट मिसळून घ्यावे. घट्ट वाटत असेल तर थोडे दही अजुन घालावे. वरून चिरलेली कोथिंबीर घालून वाढावे.

टीप - १. दही मिसळताना कधी पूर्ण मिसळू नये भात घट्ट होत जातो. लागेल तसे दही वरून घालून घ्यावे.
२. ह्या भाताबरोबर तळलेली कुटाची मिरची अप्रतीम लागते.

मोडाच्या मसुरांची आमटी (Sprouted Lentil Amati)

बेळगावला मंगळवारी दुकाने बंद असतात आणि त्यादिवशी काका लोक घरी असत. मग रात्रीच्या जेवणाला नेहमीच्या भाजी भाकरी भात यापेक्षा काहीतरी वेगळे करायची टूम निघायची. अशावेळी मग ही मसूर आमटी म्हणजेच चन्नंगी सारू आणि ब्रेड असा फंडु मेनु असायचा. तेच हे चन्नंगी सारु -

Sprouted Lentil Amati


२ कप मोड आलेले मसूर
१ टेबलस्पून आले लसुण पेस्ट
१ टेबलस्पून गोडा मसाला
मीठ, लाल तिखट चवीप्रमाणे
२ अमसुले
गुळाचा छोटा खडा
१ टेबलस्पून तेल
फोडणीसाठी जिरे, मोहरी, हिंग, हळद, कढिपत्ता
१/२ कप बारीक चिरलेला कांदा (वगाळला तरी हरकत नाही)
गरम पाणी जरुरीप्रमाणे
थोडी चिरलेली कोथिंबीर

कृती - मोड आलेले मसुर एका पसरट भांड्यात घ्यावेत. त्यात आले लसुन पेस्ट, थोडेसे लाल तिखट, सगळा गोडा मसाला आणि १-२ चमचे पाणी घालुन ते मसुरांना नीट चोळावे. मसाला लावलेले मसुर साधारण एक ते दिड तास तसेच ठेवावे.
त्यानंतर एका जाड बुडाच्या पातेल्यात तेलाची जिरे, मोहरी, हिंग, कढीपत्ता घालुन फोडणी करावी. त्यात मसाला लावलेले मसूर घालुन साधारण २-३ मिनीटे नीट परतून घ्यावे. त्यावर लाल तिखट घालावे वरुन पाणी घालावे. त्यावर बारीक चिरलेलेआ कांदा घालावा आणि झाकण लावून मसुर मध्यम आचेवर शिजू द्यावेत. मसूर शिजत आले की त्यात मीठ, अमसुले, गूळ घालुन नीट हलवावे. एक उकळी आणुन त्यात चिरलेली कोथिंबीर घालावी.

टीप - १. मसुराला मोड आणण्यासाठी मसूर कोमट पाण्यात भिजवून ७-८ तास ठेवावेत. त्यावर उपसून १-२ तासाने एका फडक्यात घट्ट बांधुन ओव्हन वगैरे सारख्या उबदार जागी २४ तास ठेवावे.
२. कांदा घालणे आवश्यक नाही. घातला तरी न परतत वरुन घालावा.
३. ही आमटी खूप पातळ अथवा खूप घट्ट करु नये.
४. ब्रेड, चपाती, भात कशाबरोबरही ही आमटी चान लागते.

पौष्टीक खिचडी (Healthy Khichadi)

बरेचदा असे होते की स्वयंपाकाचा तुफान कंटाळा येतो आणि तेच तेच इडली, डोसा, छोले नान असले बाहेर जाऊन खायचा तर त्याहुनही कंटाळा येतो. चिनी, थाई वगैरे दुकानात भात, नारळाचे दूध खायची भिती वाटते. अशावेळी दोघांपैकी कोणीतरी वरणफळे किंवा खिचडी कढी बनवतो. मधे केलेल्या पौष्टीक खिचडीची कृती देतेय.

Healthy Khichadi

१ भाग सालीची मूगडाळ
१ भाग ताजे/ फ्रोझन सोयाबीनचे दाणे
२ भाग ब्राऊन भात (हातसडीचा तांदूळ)
३ भाग चिरलेली पालेभाजी (पालक, कोबी, लाल कोबी पैकी कोणतीही एक)
१-२ टीस्पून गोडा मसाला (चवीप्रमाणे कमी जास्त करावा)
२ टेबलस्पून तेल
लाल तिखट, मीठ चवीप्रमाणे
जिरे मोहरी, हळद, हिंग फोडणीसाठी
६ भाग पाणी

कृती - डाळ, तांदूळ धुवुन ठेवावे. पालेभाजी धुवुन चिरुन घ्यावी. मायक्रोवेव मधे किंवा गॅसवर पाणी तापवत ठेवावे. एका प्रेशरकुकर मधे तेल तापवून त्याला जिरे, मोहरी, हिंग, हळद घालुन फोदणी करावी. त्यात धुतलेले डाळ तांदूळ घालुन ३-४ मिनीटे नीट परतावे. त्यात सोयबीनचे दाणे घालुन एखादा मिनिट परतावे. त्यात चिरलेली पालेभाजी, तिखट, मीठ, गोडा मसाला घालावा. वरुन गरम पाणी ओतून कुकरचे झाकण लावून २-३ शिट्ट्या करुन भात शिजवून घ्यावा.

टिप- १. सोयाबीनचे दाणे मिळत नसतील तर मटार दाणे घालायला हरकत नाही.
२. पांढरे तांदूळ आणि लाल कोबी घेतले तर या खिचडीचा रंग छान येतो. पण अशावेळी हळद घालू नये.
३. प्रेशरकुकरमधे अन्न भांडे न वापरता शिजवायचे नसेल तर भात नुसता पातेल्यात केला तरी चाल्तो पण ब्रऊन राईस शिजायला कमित कमी एक तास लागतो. अशावेळी सरळ भाजलेल्या तांदळाचे मिश्रण कुकरच्या भांड्यात घालुन अंदाजाने पाणी घालुन नेहेमीप्रमाणे कुकर करावा.

भाताचे थालीपीठ

घरी कोणाला जेवायला बोलावले तर पांढरा भात केला जातो. आणि तो शिल्लक राहीला तर खाणे माझ्या जिवावर येते. परवा अचानक असे झाले तेव्हा मला माझ्या एका दूरच्या मावशीने शिकवलेले भाताचे थालीपीठ आठवले आणि लगेचच करुन पाहीले.

Rice Thalipeeth

उरलेला शिळा भात
हिरव्या मिरच्या
थोडेसे जिरे
तांदळाचे पीठ
मीठ
थोडीशी कोणतीही पालेभाजी चिरुन

कृती - जिरे आणि मिरच्या मिक्सरमधेबारीक करुन घ्याव्यात. शिळा भात थोडे पाणी शिंपडुन मळुन घ्यावा. त्यात वाटलेली मिरची, चिरलेली पालेभाजी मीठ घालुन नीट एकत्र करावे. त्यात लागेल तसे तांदळाचे पीठ घालावे. थोडे थोडे पीठ घालुन थालीपिठाच्या पिठाप्रमाणे गोळ होईल इतकेच पीठ घालावे. गॅसवर तवा तापायला ठेवावा. पोळपाटावर एक पेपर नॅपकीन किंवा स्वच्छ पंचा ठेवुन त्याला पंचाला थोडे पाणी लावुन घ्यावे. त्यावर बनवलेल्या पिठाचा गोळा ठेवून तो किंचीत पाणी लावून थालीपिठाप्रमाणे थापावा. थापून झाल्यावर थालीपिठाला एखादेतरी छिद्र पाडावे. ते थालीपीठ गरम तव्यावर पंच्याने उचलून उलटे टाकावे आणि वरून पंचा हळुहळु सोडवुन घ्यावा. थोडेसे तेल टाकून थालीपीठ मंद आचेवर दोन्हीकडुन नीट भाजुन घ्यावे.
गरम गरम असतानाच केचप किंवा चटणीबरोबर खायला द्यावे.

टीप - १. उरलेला भात शक्यतो फ्रीझमधे न ठेवता थालीपिठासाठी वापरावा.
२. तांदळाचे पीठ नसेल तर बेस, मैदा, गव्हाचे पीठ यापैकी कोणतेही पीठ वापरले तरी हरकत नाही.
३. कोणतीही पालेभाजी नसेल तर कोथिंबीर, शिजवलेली कोरडी पालेभाजी, कसुरी मेथी यापैकी जे असेल ते घातले तरी चालते.

कढीपत्त्याची चटणी (Kadhipatta Chutney)

कराडला आमच्याकडे कढीपत्त्याचे खूप मोठे झाड आहे. एका वादळात त्याची फांदी तुटली आणि खूप लोकाना कढीपत्ता वाटून टाकुन देखील बरीच पाने शिल्लक राहीली. त्यावेळी मम्मीने प्रथम ही चटणी केली. तेव्हापाशुन माझ्या अतिशय आवडीची झाली.

Kadhipatta Chutney

१ कप कढीपत्ता
१ कप फुटाण्याची डाळ
१/२ कप भाजलेले शेंगदाणे
१/२ टीस्पून तेल
१ टेबलस्पून साखर
चवीप्रमाणे मीठ
१ चमचा लाल तिखट (चवीप्रमाणे कमी जास्त करावे)

कृती - डाळे निवडून घ्यावेत. दाणे भाजुन साले काढुन घ्यावीत. कढिपत्त्याची पाने धुवुन थोडी सुकवून घ्यावीत. पाने एका कढईत घालुन त्यावर तेल घालुन कुरकुरीत होईपर्यन्त भाजुन घ्यावे. डाळे, दाणे, कढीपत्ता, मीठ, साखर एकत्र करुन बारीक करुन घ्यावे.

टीप - १. दाणे, डाळे यांचे प्रमा आवडीप्रमाणे कमी जास्त करण्यास हरकत नाही.
२. आवडत असेल तर २-३ आमसुले घातली तरी चटणी चवीला अप्रतीम लागते.
३. ब्रेड वर तेल आणि ही चटणी खूप छान लागते.
४. इडली, डोश्याबरोबर पण ही चटणी छान लागते.